Uterus (Rahim) Kanseri Nedir?

Uterus kanseri, rahim iç tabakasını oluşturan hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen bir malign (kötü huylu) tümör hastalığıdır. Tıbbi literatürde en sık görülen tipi endometrial kanser olarak adlandırılır. Kadınlarda en yaygın jinekolojik kanserlerden biridir ve özellikle menopoz sonrası dönemde daha sık teşhis edilir. Uterus kanseri erken evrede belirti verebildiği için zamanında fark edildiğinde başarıyla tedavi edilebilir. Bu nedenle anormal vajinal kanamalar gibi erken uyarı işaretleri göz ardı edilmemelidir.

Uterus (Rahim) Kanseri Neden Olur?

Uterus (rahim) kanseri, çoğunlukla hormon dengesizliklerine ve hücresel kontrol mekanizmalarının bozulmasına bağlı olarak gelişir. En yaygın formu olan endometrial kanser, rahim içini döşeyen endometrium hücrelerinden kaynaklanır.

Bu kanser türünün oluşumunda öne çıkan başlıca nedenler şunlardır:

• Östrojen fazlalığı: Vücutta progesteron hormonu yeterince üretilmediğinde, östrojenin baskın olması endometrium hücrelerinin kontrolsüz büyümesine yol açar. Bu durum, özellikle menopoz sonrası kadınlarda, hiç doğum yapmamış olanlarda ve polikistik over sendromu (PCOS) olanlarda sık görülür.

• Obezite: Yağ dokusu östrojen üretimini artırır. Bu nedenle fazla kilolu kadınlarda rahim kanseri riski belirgin şekilde yükselir.

• Şeker hastalığı (diyabet) ve hipertansiyon, hücre bölünmesini etkileyen metabolik bozukluklara yol açarak riski artırır.

• Aile öyküsü ve genetik yatkınlık: Özellikle Lynch sendromu gibi kalıtsal genetik bozukluklar, uterus kanseri gelişiminde rol oynar.

• İleri yaş: 50 yaş üzerindeki kadınlarda görülme sıklığı artar. Ortalama tanı yaşı 60’tır.

• Uzun süreli hormon tedavisi (sadece östrojen içeren) veya tamamlanmamış doğurganlık hikâyesi, hücre yapısının bozulmasına zemin hazırlayabilir.

• Geç menopoz veya erken adet görmeye başlama, endometriumun östrojene uzun süre maruz kalmasına neden olur.

Rahim kanseri, çoğunlukla kontrolsüz hücre büyümesini tetikleyen hormonal ve genetik faktörlerin birleşimiyle oluşur. Bu risklerin farkında olmak, erken tanı ve koruyucu önlemler açısından kritiktir.

Uterus (Rahim) Kanseri Belirtileri Nelerdir?

Uterus (rahim) kanserinin en erken ve en yaygın belirtisi, adet dışı veya menopoz sonrası vajinal kanamadır. Özellikle 50 yaş üstü kadınlarda görülen bu tür kanamalar, tanı açısından alarm niteliğindedir.

Rahim kanserinde ortaya çıkabilecek belirtiler şunlardır:

• Menopoz sonrası vajinal kanama

• Adet dönemi dışında veya cinsel ilişki sonrası kanama

• Kanamanın miktarında artış veya düzensizlik

• Koyu renkli, kötü kokulu veya anormal vajinal akıntı

• Kasık veya pelvik bölgede ağrı ve baskı hissi

• İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma veya zorlanma

• İleri evrelerde kilo kaybı, yorgunluk ve iştahsızlık

Kanamanın varlığı her zaman kanser anlamına gelmese de, uterus kanserinin ilk belirtisi olarak kabul edilir. Bu nedenle, adet dışı veya olağandışı kanamalar fark edildiğinde vakit kaybetmeden jinekolojik değerlendirme yapılmalıdır.

Rahim kanseri erken dönemde belirti verebilir, bu da tedavide başarı oranını artırır.

Uterus (Rahim) Kanserinin Tedavisi Var Mı?

Evet, uterus (rahim) kanserinin tedavisi vardır ve erken evrede tanı konulduğunda başarı oranı yüksektir. Tedavi şekli, hastalığın evresine, yayılım durumuna ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.

En sık kullanılan tedavi yöntemleri şunlardır:

• Cerrahi tedavi: Rahim kanserinde temel tedavi yaklaşımı rahmin (histerektomi), yumurtalıkların ve tüplerin alınmasıdır. Gerekirse lenf bezleri de çıkarılır. Bu operasyon, çoğu vakada ilk ve en etkili adımdır.

• Radyoterapi (ışın tedavisi): Cerrahi sonrası kalan kanser hücrelerini yok etmek veya cerrahi uygulanamayan durumlarda tümörü küçültmek için kullanılır.

• Kemoterapi: İleri evre veya nüks eden vakalarda, vücuda yayılmış kanser hücrelerini hedeflemek için uygulanır. Genellikle radyoterapiyle kombine edilir.

• Hormon tedavisi: Özellikle progesteron reseptörü pozitif olan tümörlerde ve erken evre, çocuk sahibi olmak isteyen hastalarda tercih edilir. Amaç tümör hücrelerinin büyümesini yavaşlatmaktır.

• İmmünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler: Gelişmiş vakalarda ve genetik mutasyonlara sahip hastalarda, bağışıklık sistemini aktive eden ya da belirli kanser hücrelerini hedefleyen modern tedavi protokolleri uygulanabilir.

Erken teşhis edilen uterus kanserlerinde tedaviyle tam iyileşme şansı yüksektir. Bu nedenle düzenli kontroller, belirtilerin erken fark edilmesi ve zamanında tedavi büyük önem taşır.

Uterus (Rahim) Kanseri Teşhisi Nasıl Konulur?

Uterus (rahim) kanserinin teşhisi, anormal vajinal kanama gibi şikâyetlerin değerlendirilmesiyle başlar ve doku örneği alınarak kesinleştirilir. Tanı süreci, hem jinekolojik muayeneyi hem de görüntüleme ve laboratuvar testlerini kapsar.

Teşhiste izlenen temel adımlar şunlardır:

1. Jinekolojik muayene: Doktor, rahim ve yumurtalıkların yapısını elle kontrol eder ve anormallik varsa ileri tetkike yönlendirir.

2. Transvajinal ultrasonografi (TVUS): Rahim iç zarının (endometrium) kalınlığı ölçülür. Menopoz sonrası dönemde 4 mm üzeri kalınlık riskli kabul edilir.

3. Endometrial biyopsi: Rahim içinden alınan küçük doku örneği mikroskopla incelenerek hücresel değişiklikler değerlendirilir. Bu işlem tanıyı kesinleştirir.

4. Histeroskopi: Kamera ile rahim içi doğrudan görüntülenir, şüpheli alanlardan örnek alınır. Özellikle biyopsiyle tanı netleşmeyen durumlarda tercih edilir.

5. Gerekirse ileri görüntüleme (MRI, BT): Kanserin yayılımını (evreleme) değerlendirmek için kullanılır.

Uterus kanserinde tanı, ancak patolojik inceleme ile doğrulanabilir. Bu nedenle biyopsi tanının altın standardıdır.

Uterus (Rahim) Kanseri Teşhisi İçin Hangi Testler Yapılır?

Uterus (rahim) kanseri teşhisi için temel testler; ultrason, endometrial biyopsi ve histeroskopidir. Bu testler rahim iç dokusunun değerlendirilmesine ve kanser hücrelerinin varlığının saptanmasına yöneliktir.

Tanıda en sık kullanılan testler şunlardır:

• Transvajinal ultrasonografi (TVUS):
  Vajinal yoldan yapılan bu görüntüleme, rahim iç tabakasının kalınlığını ve yapısını değerlendirir. Menopoz sonrası kalınlığın 4 mm’yi aşması şüphe uyandırır.

• Endometrial biyopsi:
  Rahim içinden doku örneği alınarak patolojik inceleme yapılır. Uterus kanseri tanısında en güvenilir testtir.

• Histeroskopi:
  Kamera yardımıyla rahim içi görüntülenir. Gerekirse direkt şüpheli alanlardan örnek alınır.

• Dilatatör küretaj (D&C):
  Biyopsi yeterli değilse ya da kanama nedeni netleşmediyse rahim içi kazınarak geniş doku örneği alınır.

• Kan testleri:
  Anemi, tümör belirteçleri ve genel sağlık durumu değerlendirilir.

• MR ve BT taramaları:
  Tanıdan ziyade evreleme ve yayılımı görmek için kullanılır. Lenf bezleri, karın içi organlar ve akciğerler değerlendirilir.

Uygun testlerin seçimi, hastanın yaşına, menopoz durumuna ve klinik bulgularına göre yapılır. Erken evre tanı için endometrial biyopsi en kritik adımdır.

Uterus (Rahim) Kanseri İçin Hangi Kan Testleri Yapılır?

Uterus (rahim) kanseri için özel ve tek bir kan testi bulunmasa da, bazı tümör belirteçleri (markerlar) hastalığın seyri ve takibi açısından kullanılabilir. En sık değerlendirilen belirteçlerden biri CA-125’tir.

Uterus kanseriyle ilişkili kan testleri:

• CA-125 (Cancer Antigen 125):
  Endometrial kanserin özellikle ileri evrelerinde ve seröz tip gibi agresif alt türlerinde yükselebilir. Tanı koydurucu değildir ama tedavi takibinde ve nüks riskinin değerlendirilmesinde kullanılır.

• HE4 (Human Epididymis Protein 4):
  CA-125 ile birlikte kullanıldığında, özellikle yüksek riskli endometrial kanserlerin izlenmesinde yardımcıdır. HE4, bazı benign (iyi huylu) rahatsızlıklardan daha az etkilenir.

• CEA (Carcinoembryonic Antigen):
  Nadiren endometrial kanserlerde yükselebilir. Özellikle kanserin başka organlara yayılması durumunda izleme amacıyla kullanılır.

• Tam kan sayımı (CBC):
  Anemi (kansızlık) gibi sistemik etkilerin saptanmasında önemlidir.

• Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri:
  Tedavi planlaması ve kemoterapiye uygunluk açısından değerlendirilir.

Bu testler tanı koymak için değil, destekleyici veri sağlamak ve tedavi sürecini izlemek için kullanılır. Tanı koydurucu asıl yöntem her zaman endometrial biyopsidir.

Uterus (rahim) kanseri, erken evrede yakalandığında başarıyla tedavi edilebilen, hormon duyarlı ve sık rastlanan bir kadın kanseridir. En sık görülen belirti olan anormal vajinal kanama, tanı için değerli bir uyarıdır. Endometrial biyopsi kesin tanıyı sağlar; CA-125 ve HE4 gibi tümör belirteçleri ise tedavi takibi ve risk değerlendirmesinde kullanılır. Erken tanı ve düzenli kontroller, yaşam süresi ve kalitesini belirleyen en kritik faktörlerdir.

Uterus (Rahim) Boyutları Normalde Ne Kadardır?

Uterus, doğurganlık çağındaki bir kadında genellikle 7–8 cm uzunluğunda, 4–5 cm genişliğinde ve 2,5 cm kalınlığındadır. Ortalama ağırlığı 50–80 gram arasındadır. Bu ölçüler, yaş, doğum öyküsü, hormonal durum ve menopozla birlikte değişebilir.

Normal uterus boyutları (nullipar — doğum yapmamış kadında):

Boyutu etkileyen durumlar:

• Doğum yapmış kadınlarda uterus genellikle daha büyük olur.

• Menopoz sonrası rahim küçülür; atrofik hale gelir.

• Miyomlar, adenomyozis veya endometrial kalınlık gibi hastalıklar rahim hacmini artırabilir.

• Uterus kanseri, özellikle endometrial dokuya sınırlıysa erken dönemde boyutu değiştirmeyebilir. Ancak ilerleyen evrelerde uterusta düzensiz büyüme, iç tabaka kalınlaşması veya asimetri gözlemlenebilir.

Transvajinal ultrasonografi, rahim boyutlarını değerlendirmek için en hassas görüntüleme yöntemidir. Endometrial kalınlıkla birlikte değerlendirilerek, rahim kanseri şüphesi olan vakalarda yol göstericidir.

Kaynakça

1. American Cancer Society. (2023). Endometrial Cancer (Uterine Cancer).
   https://www.cancer.org/cancer/endometrial-cancer.html

2. Colombo, N., et al. (2016). ESMO-ESGO-ESTRO Consensus Conference on Endometrial Cancer: diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology, 27(1), 16–41.
   https://doi.org/10.1093/annonc/mdv484

3. Morice, P., et al. (2016). Endometrial cancer. The Lancet, 387(10023), 1094–1108.
   https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00130-0

4. Bendifallah, S., et al. (2012). Serum HE4, CA125, and risk of endometrial cancer in patients with abnormal uterine bleeding. PLOS ONE, 7(9), e34086.
   https://doi.org/10.1371/journal.pone.0034086

5. National Cancer Institute (NCI). (2024). Uterine Cancer Treatment (PDQ®)–Health Professional Version.
   https://www.cancer.gov/types/uterine/hp